Կրծքով կերակրում

• Ընդհանուր պատկերացում
• Որո՞նք են կրծքով կերակրման առավելությունները
• Որքա՞ն հաճախ պետք է կերակրել նորածնին
• Արդյո՞ք պետք է նորածնին կերակրել գիշերը
• Արդյո՞ք պետք է փորձել «երկարացնել» կերակրումների միջև ընդմիջումները
• Խորհուրդներ մանկաբույժից
• Կրծքով կերակրող մոր սննդակարգը

Ընդհանուր պատկերացում

Կրծքով կերակրումը նորածինների սնուցման լավագույն միջոցն է։ Այն առողջարար է թե՛ մոր և թե՛ երեխայի համար: Կրծքի կաթը պարունակում է սննդարար տարրեր, որոնք անհրաժեշտ են երեխաների առողջ զարգացման համար և հակամարմիններ, որոնք օգնում են պաշտպանել երեխաներին տարածված մանկական հիվանդություններից։

  Կրծքի կաթը նորածինների համար լավագույն սնունդն է, որն անհրաժեշտ է երեխային կյանքի առաջին 6 ամիսների ընթացքում։ Այն լիովին ապահովում է երեխայի բոլոր սննդային պահանջները, ներառյալ ջրի պահանջը: Մոտավորապես 6 ամսականից սկսած, բացի կրծքի կաթից երեխային անհրաժեշտ են հավելյալ սննդատեսակներ, սակայն կրծքով երեխային կերակրումը պետք է շարունակվի առնվազն մինչև 12 ամսական և ավելի:

Կրծքով կերակրման առավելությունները երեխայի համար

Մայրական կաթը՝

• սննդի լավագույն աղբյուրն է նորածինների համար,
• պարունակում է այն բոլոր սննդարար նյութերը, որոնք անհրաժեշտ են նորածնին
• ամրացնում է իմունային համակարգը՝ մորից երեխային փոխանցելով հակամարմիններ,
• նորածնին պաշտպանում է վարակներից և հիվանդություններից,
• նվազեցնում է նորածինների հանկարծամահության համախտանիշի /sudden infant death syndrome (SIDS)/ ռիսկը։

Կրծքով կերակրման առավելությունները մոր համար

Կրծքով կերակրումը ՝

• նվազեցնում է մոր կրծքագեղձի և ձվարանների քաղցկեղով, սակավարյունությամբ, ոսկրերի  դյուրաբեկությամբ հիվանդանալու հավանականությունը,

• նվազեցնում է հետագայում քրոնիկ հիվանդությունների զարգացման հավանականությունը, այդ թվում՝ արյան բարձր ճնշումը, 2-րդ տիպի շաքարային դիաբետը,

• օգնում է մորը վերականգնելու իր նախկին մարմնակազմությունը:

Որքա՞ն հաճախ պետք է կերակրել նորածնին

Նորածնին պետք է կերակրել, երբ նա քաղցած է։ Սովորաբար դա պետք է անել առնվազն երկուսից երեք ժամը մեկ, ինչպես ցերեկը, այնպես էլ գիշերը:

Սա կոչվում է «կերակրում ըստ պահանջի»։

Մանկաբույժները խորհուրդ են տալիս՝

• երեխային կերակրել ըստ նրա պահանջի՝ այնքան հաճախ և այնքան երկար, որքան նա ցանկանում է, լինի գիշեր, թե ցերեկ,
• նորածիններին կերակրել օրական առնվազն երկուսից երեք ժամը մեկ, ինչպես ցերեկը, այնպես էլ գիշերը: Այն կարևոր է ոչ միայն երեխաների, այլև մայրերի համար, քանի որ սա լավագույն միջոցն է պահպանելու անհրաժեշտ կաթի քանակը՝ կրծքով կերակրումը շարունակելու համար, 
• թույլ տալ, որպեսզի երեխան ինքն ավարտի կերակրումը: Երբեմն նա կուրծքը թողնում է, մի փոքր հանգստանում է և նորից է կերակրել պահանջում։

Արդյո՞ք պետք է նորածնին կերակրել գիշերը

Շատ կարևոր է գիշերը կերակրելը։ Երբ վեց ամսականից փոքր երեխաներին սովորեցնում են «քնել ամբողջ գիշեր» և չարթնանալ ուտելու համար, դա ոչ միայն քնել սովորեցնելու արդյունավետ մեթոդ չէ, այլև կրծքով կերակրումը վաղաժամ դադարեցնելու պատճառ է դառնում:

Խորհուրդ է տրվում վեց ամսականից հետո երեխաներին հավելյալ սնունդ տալ: Ըստ մասնագետների՝ դա չի նշանակում, որ գիշերվա ընթացքում կերակրումը պետք է դադարեցնել, քանի որ այդ տարիքի երեխաների համար նախատեսված հավելյալ սնունդը ավելի քիչ կալորիական և սննդարար է, քան կրծքի կաթը:

Եթե մայրն աշխատում է և օրվա ընթացքում երեխայի կողքին չի լինում, ապա շատ նորածիններ փորձում են «փոխհատուցել» այն գիշերը, և այս լրացուցիչ կերակրումները նպաստում են մոր կաթի արտադրվելուն։ 

Արդյո՞ք պետք է փորձել «երկարացնել» կերակրումների միջև ընդմիջումները

Չպետք է փորձել «երկարացնել» կերակրումների միջև ընդմիջումները։ Եթե քաշի ավելացման կամ առողջության այլ խնդիրներ չկան, չպետք է անհանգստանալ երեխայի համար, որը բնական ճանապարհով անցնում է ավելի քիչ սնվելուն, հատկապես, եթե արդեն մի քանի շաբաթական է:

Դեռևս կան «ուշ-ուշ կերակրելու» մասին սխալ պատկերացումներ․ օրինակ՝ այն, որ դա նպաստում է կաթի «լցվելուն» կամ ապահովում է կաթի անհրաժեշտ քանակություն  լիարժեք կերակրման համար: Կերակրումների միջև ընկած ժամանակը երկարաձգելը ռիսկային է, քանի որ կրծքագեղձերը կաթ են արտադրում դատարկվելու դեպքում և երբ երկար ժամանակ չեն դատարկվում, մարմինը ազդանշան է ստանում, որ կաթի պահանջը նվազել է: Սա կարող է հանգեցնել ընդհանուր կաթի քանակի նվազման:

Խորհուրդներ մանկաբույժից

• Երեխային պետք է կերակրել ըստ նրա պահանջի՝ այնքան հաճախ և այնքան երկար, որքան նա ցանկանում է, լինի գիշեր, թե ցերեկ:
• Այնուամենայնիվ, նորածիններին պետք է կերակրել օրական առնվազն 8-10 անգամ, քանի որ որոշ նորածիններ երկար են քնում, կերակրել չեն պահանջում և կարող են քաշը կորցնել:
• Պետք չէ սպասել, մինչև երեխան լացով կերակրել պահանջի: Քաղցած երեխաները ձեռքերը բերանն են տանում, թքարտադրություն են ունենում, բերանով և լեզվով ծծելու շարժումներ են անում, կարծես արդեն կերակրվում են:
• Թույլ տալ, որ երեխան ինքն ավարտի կերակրումը: Երբեմն նա կուրծքը թողնում է, մի փոքր հանգստանում է և նորից է կերակրել պահանջում:
• Եթե ինչ-ինչ պատճառներով կաթի քանակությունը պակասել է և երեխան լավ չի աճում ու քիչ է միզում, չպետք է հուսահատվել, այլ պետք է շարունակել նրան մոտեցնել կրծքին:
• Նախքան լրացուցիչ կամ ժամանակից շուտ այլ սնունդ տալը, անհրաժեշտ է խորհրդակցել մանկաբույժի հետ:
• Մինչ լրացուցիչ սնունդ տալը յուրաքանչյուր անգամ պետք է կերակրել երկու կրծքով, հետո նոր լրացուցիչ կաթնախառնուրդ տալ, այն էլ բաժակով կամ գդալով: Խորհուրդ չի տրվում այն շշով կամ ծծակով տալ, քանի որ երեխան շատ արագ կհրաժարվի կրծքից: 

Կրծքով կերակրող մոր սննդակարգը

Կրծքով կերակրելու ժամանակաշրջանում սննդամթերքի հանդեպ մոր օրգանիզմի պահանջը մեծանում է: Մոր կաթը նորածնի միակ սնունդն է, հետևաբար այն պետք է ներառի բոլոր հիմնական սննդային խմբերը` մսամթերք, կաթնամթերք, բուսական յուղ, կարագ, ձու, հաց, շիլաներ, մակարոնեղեն, բանջարեղեն, միրգ, հատապտուղներ, հյութեր, քաղցրավենիք: Ամեն ինչ, սակայն, պետք է լինի չափավոր: Ոչ ճիշտ հաշվարկված սննդակարգի հետևանքով երեխայի մոտ կարող են առաջանալ ալերգիա, ռախիտ, գազեր: Ալերգիաներից խուսափելու համար չի կարելի չարաշահել շոկոլադը, մեղրը, ցիտրուսային մրգերը, պետք է հրաժարվել ապխտած, հնացած սննդից, համեմունքներից, կծու, թթու, աղի ուտելիքից, պահածոներից, մարինադներից, երշիկեղենից: Ցանկալի չեն նաև ստամոքսաաղիքային համակարգի խանգարում առաջացնող խաղողի, ինչպես նաև հրուշակեղենի, քաղցր կաթնաշոռի, պանրիկների, ալկոհոլային խմիչքի կամ շիլաների և շաքար պարունակող այլ սննդատեսակների օգտագործումը: Սխտորը, սոխը կարող են փոխել կաթի համը` վանելով երեխային դրանից: Կերակրող մայրը օրական երկու և ավելի լիտր հեղուկ պետք է խմի, ցանկալի է ուտելուց 2-3 ժամ հետո կամ առաջ: